EEN VRIEND OF KENNIS ALS TOLK?

Heel wat Belgen en Nederlanders beslissen vroeg of laat het natte en koude België/Nederland achter zich te laten en de stap te zetten naar het zonnige Spanje. In veel gevallen zijn ze de taal van hun nieuwe thuisland evenwel niet machtig. Vaak lezen we op de vele Facebookgroepen dan ook berichten van Belgen of Nederlanders die op zoek zijn naar ‘iemand die hen kan helpen vertalen’ bij de bank, de politie, de dokter, de rechtbank enz. En vaak reageren niet enkel professionele vertalers of tolken, maar ook andere mensen die ‘wel een woordje Spaans spreken’. Dat is uiteraard allemaal goed bedoeld, maar is het wel zo’n goed idee om een niet-professionele vertaler of tolk onder de arm te nemen?

VALKUILEN

Als je een vriend, buur, familielid of kennis vraagt om je bij te staan als tolk, kan dat niet alleen voor onprettige of ongemakkelijke situaties zorgen. De kans is ook groot dat je als ‘klant’ niet altijd de juiste informatie krijgt. We zetten de mogelijke valkuilen en gevaren op een rijtje.

Onpartijdigheid

Gediplomeerde tolken zijn opgeleid om de boodschap van de gesprekspartners correct te vertalen, zonder er informatie aan toe te voegen, weg te laten of te vervormen. Ze zijn bovendien onpartijdig. Dat wil zeggen dat ze hun eigen mening niet laten doorschemeren in de vertaling. Ze vertalen exact de boodschap van de gesprekspartners.

 

Wanneer leken (vrienden, buren, kennissen, familieleden) goed op de hoogte zijn van de situatie (bv. een medisch probleem), bestaat er een risico dat ze ongevraagd (én onterecht) dingen gaan toevoegen aan de boodschap van de gesprekspartners en zelf een gesprek beginnen te voeren met de zorgverlener of dienstverlener (bv. arts, politieagent, advocaat).

 

Bovendien, doordat de informele tolken vertrouwd zijn met de situatie, zou de andere gesprekspartner (bv. de zorgverlener, agent enz.) weleens vragen kunnen beginnen te stellen aan de tolk (en dus niet aan de échte gesprekspartner). Dit brengt uiteindelijk de neutraliteit van het gesprek in het gevaar.

Kennis van beide talen

Gediplomeerde tolken hebben een grondige kennis van hun werktalen en zijn ook volledig vertrouwd met de culturele verschillen die tussen landen kunnen bestaan. Daarnaast bereiden tolken zich steeds goed voor op een tolkopdracht (ze zoeken de relevante terminologie, ze lezen zich in over de onderwerpen die aan bod zullen komen, enz.) zodat ze de informatie waarheidsgetrouw kunnen tolken.

 

Wanneer leken (vrienden, buren, kennissen, familieleden) daarentegen worden ingeschakeld om te tolken bij bv. de dokter of de advocaat, is de kans groot dat ze niet altijd de exacte vertaling van vaktermen kennen en dan zomaar iets zeggen of gewoonweg zinnen weglaten. Daardoor krijgt de klant dus niet de juiste of volledige informatie.

Valse vrienden

Wie niet professioneel met taal bezig is, maar wel meerdere talen min of meer ‘beheerst’, kan zich misschien wel laten vangen aan ‘valse vrienden’. Valse vrienden zijn woorden die fonetisch gezien op elkaar lijken, maar die een volledig andere betekenis hebben. Wanneer de informele tolk zich daar niet bewust van is, kan dit zorgen voor een foute vertaling, met alle gevolgen van dien.

‘geconstipeerd’ (NL)

‘estreñido’ (ES) en niet ‘constipado’ (verkouden)

‘beschaamd’ / ‘embarrassed’ (EN)

‘avergonzado’ (ES) en niet ‘embarazada’ (zwanger)

‘recept’ / ‘voorschrift’ (NL)

‘prescription’ (EN) en niet ‘receipt’ (ontvangstbewijs) of ‘recipe’ (recept voor gerechten)

‘administration’ (EN)

‘toediening’ en niet enkel ‘administratie’

‘arm’ (NL)

‘brazo’ (ES) en niet ‘arma’ (wapen)

Zelfcensuur

Een ander mogelijk gevolg is dat er onprettige of ongemakkelijke situaties ontstaan voor beide partijen (de klant en de tolk). Als de informele tolk gevoelige of gênante informatie of vragen moet tolken terwijl hij/zij de ‘klant’ kent, gaat de tolk misschien woorden of zinnen vervormen zodat hij/zij zich niet ongemakkelijk gaat voelen.

 

Met een neutrale, professionele tolk bestaat dit probleem niet. De professionele tolk vertaalt de boodschap op een formele en professionele manier, zonder dat er sprake is van ongemakkelijke situaties.

Geheimhoudingsplicht

Niet onbelangrijk is ook het feit dat informele tolken niet gebonden zijn aan de geheimhoudingsplicht. Er is dus niets dat hen tegenhoudt om vertrouwelijke informatie over een bepaalde persoon aan de grote klok te hangen. Dit kan een groot bezwaar zijn om informele tolken in te zetten in de medische, maar ook in de juridische sector.

 

Professionele tolken daarentegen zijn gebonden aan een geheimhoudingsplicht en mogen de informatie dus niet bekendmaken aan anderen.

VOORBEELDEN

Om het allemaal wat tastbaarder te maken en de gevolgen van een informele tolk (vrienden, kennissen buren, familieleden) duidelijk weer te geven, hebben we enkele situaties uitgedacht.

Bij de dokter

Marie, een Vlaamse dame die in Spanje woont, heeft al enkele dagen last van een brandend gevoel tijdens het plassen. Aangezien ze het Spaans niet machtig is, vraagt ze haar buurvrouw die wel wat Spaans spreekt om met haar mee te gaan naar de dokter en voor haar te vertalen. Tijdens het medisch onderzoek blijkt dat Marie een seksueel overdraagbare ziekte heeft opgelopen. De dokter legt in het Spaans uit wat precies de oorzaak is en hoe de behandeling in elkaar zit. Doordat de dokter specifieke medische woorden gebruikt die de informele tolk niet kent, laat de tolk delen van de boodschap weg of begint de tolk te gissen («de dokter zal dit wel bedoelen»). Bovendien voelt de informele tolk zich ook wat ongemakkelijk door de vele intieme details, waardoor ze bepaalde dingen wat probeert af te zwakken of op een andere manier te vertalen.

Dokter
Wat is het probleem?

 

De klant krijgt niet alle informatie

 

Er wordt mogelijk foute informatie verstrekt

 

Er is sprake van zelfcensuur

Op school

Meneer en mevrouw Janssens worden uitgenodigd op de school van hun zoon, Bart. Aangezien mama en papa geen Spaans spreken, hebben ze Bart meegenomen om te tolken. Wat ze op dat ogenblik nog niet weten, is dat Bart het wat moeilijk heeft op school: hij vecht vaak met klasgenootjes en durft soms wel te vloeken tijdens de les.

 

Tijdens het oudercontact wil de juf dit probleem aankaarten, maar doordat mama en papa geen Spaans spreken, moet ze haar verhaal doen aan Bart. Bart hoort natuurlijk wat de juf over hem vertelt en, om een straf van zijn ouders te ontlopen, beslist hij om het verhaal te vervormen.

School
Wat is het probleem?

 

De ouders krijgen niet de juiste informatie

 

Er is geen neutrale tolk aanwezig

 

Er is sprake van zelfcensuur

Bij de politie

Sofie woont sinds kort met haar man en kinderen in Spanje om meer voor haar ouders, die al jaren in Benidorm wonen, te kunnen zorgen. Spijtig genoeg gaat het al een tijdje niet goed tussen Sofie en haar echtgenoot, mede omdat hij het niet goed kan vinden met de ouders van Sofie. Op een dag komt Sofie thuis na het werk en is er geen spoor van haar man te bekennen. Ze heeft schrik dat hem iets is overkomen en wil graag aangifte doen van een onrustwekkende verdwijning bij de politie. Aangezien ze zelf de taal nog niet machtig is, neemt ze haar mama mee.

 

Welnu, doordat haar mama emotioneel betrokken is bij de situatie en het bovendien niet goed kan vinden met de echtgenoot van Sofie, slaagt ze er niet in om alle informatie juist te vertalen. De mama is het immers niet altijd eens met de antwoorden die Sofie geeft, en vervormt dan maar de informatie. Ook laat ze Sofie soms helemaal niet aan het woord en beantwoordt ze zelf de vragen van de politieagent. Sofie krijgt dus niet alle informatie en de informatie die de politie krijgt, is niet altijd correct. 

Ruzie
Wat is het probleem?

 

De informele tolk is te emotioneel betrokken bij de situatie

 

Er is geen neutrale tolk aanwezig

 

De antwoorden worden niet juist vertaald

 

De klant komt nauwelijks aan het woord

CONCLUSIE

Een niet-professionele tolk is dan misschien wel een ‘goedkopere’ oplossing, maar kan je duur komen te staan. Als je als klant niet de juiste informatie krijgt, kan dat grote gevolgen hebben.

 

Vertrouw daarom op een professionele, gediplomeerde tolk. Zo kun je met een gerust hart naar je afspraken.

 

✓  Een professionele tolk is onpartijdig

✓  Een professionele tolk geeft de boodschap waarheidsgetrouw en volledig weer

✓  Een professionele tolk is gebonden aan het beroepsgeheim

✓  Een professionele tolk is volledig vertrouwd met beide talen en culturen

Ben je op zoek naar een professionele tolk?

Dan ben je bij ons aan het juiste adres!